Real Decreto 36/2023: a normativa do sistema CAE explicada
O Real Decreto 36/2023 é a pedra angular do sistema de Certificados de Aforro Enerxético en España. Neste artigo analizamos polo miúdo o seu contido: quen participa, que medidas son válidas, como funciona a verificación e que futuro lle agarda ao sistema.
Contexto e orixe do Real Decreto
España estaba obrigada pola Directiva Europea de Eficiencia Enerxética (2012/27/UE, actualizada pola 2023/1791) a establecer un sistema de obrigas de eficiencia enerxética para as comercializadoras de enerxía. Mentres outros países como Francia (cos seus Certificats d'Economies d'Energie operativos desde 2006), Italia ou o Reino Unido xa tiñan sistemas maduros, España optou durante anos por alternativas como o Fondo Nacional de Eficiencia Enerxética.
O RD 36/2023, publicado no BOE o 25 de xaneiro de 2023, crea finalmente un sistema de certificados negociables inspirado principalmente no modelo francés dos CEE (Certificats d'Economies d'Energie). Este sistema permite que calquera axente que xere aforros enerxéticos verificables obteña certificados con valor económico que poden venderse ás comercializadoras obrigadas.
Inspiración francesa
O sistema francés de CEE, operativo desde 2006, xerou máis de 4.000 TWh de aforro acumulado nos seus cinco períodos de obriga. España tomou como referencia o seu catálogo de fichas estandarizadas e o seu sistema de verificación, e adaptounos á realidade española.
Os actores do sistema CAE
O RD 36/2023 define catro tipos de actores principais que interactúan no sistema:
1. Suxeitos obrigados
Son as comercializadoras de electricidade, gas natural, produtos petrolíferos e GLP que superen uns limiares de venda definidos. Están obrigadas a acreditar un volume de aforro enerxético en cada período. Poden cumprir a súa obriga de tres formas: executando actuacións propias, mercando CAE no mercado ou contribuíndo ao Fondo Nacional de Eficiencia Enerxética (esta última opción ten un prezo fixo superior ao do mercado, o que incentiva a compra de CAE).
2. Suxeitos delegados
Son entidades que actúan en nome dos suxeitos obrigados ou por conta propia para promover actuacións de aforro enerxético e obter CAE. Inclúen as Empresas de Servizos Enerxéticos (ESE), instaladores especializados e outros axentes autorizados. Son a ponte entre os usuarios finais que realizan as melloras e o mercado de certificados.
3. Verificadores
Son organismos independentes acreditados pola ENAC (Entidad Nacional de Acreditación) que comproban que as actuacións se executaron correctamente e que os aforros declarados son reais. A súa intervención é obrigatoria para emitir os certificados. Poden realizar verificacións documentais, inspeccións in situ ou unha combinación de ambas, segundo o tipo de actuación.
4. Beneficiarios finais
Son os usuarios finais que executan a mellora de eficiencia: propietarios de vivendas, comunidades de propietarios, empresas, administracións públicas, etc. Reciben unha contraprestación económica polos CAE que xeran as súas actuacións (directamente ou a través do suxeito delegado).
Fichas estandarizadas e actuacións singulares
O sistema CAE contempla dúas vías para certificar aforros enerxéticos:
Fichas estandarizadas
Son modelos predefinidos para as medidas de aforro máis comúns. Cada ficha inclúe: descrición da actuación, condicións de aplicación, método de cálculo simplificado do aforro e documentación requirida. Están organizadas por sectores: residencial, terciario, industrial, transporte e agricultura.
Actuacións singulares
Para medidas que non encaixan en ningunha ficha estándar, permítese un procedemento individualizado. Require unha auditoría enerxética detallada, un cálculo específico do aforro con metodoloxía aprobada e unha verificación máis rigorosa. Utilízase para proxectos industriais complexos ou medidas innovadoras.
O rexistro electrónico e o proceso de verificación
O RD 36/2023 establece a creación dun rexistro electrónico xestionado polo MITECO (Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico) no que se inscriben todos os CAE emitidos, transferidos e cancelados. Este rexistro garante a trazabilidade e evita a dobre contabilización de aforros.
O proceso de verificación é unha peza clave do sistema. Os verificadores acreditados comproban:
- Que a actuación se executou conforme ao declarado na ficha estandarizada ou no proxecto singular.
- Que a documentación xustificativa é completa e coherente (facturas, fichas técnicas, medicións, fotos).
- Que o cálculo do aforro enerxético é correcto e se axusta á metodoloxía aprobada.
- Que non existe dobre financiamento indebido con outras axudas para a mesma actuación.
O sistema contempla verificacións documentais (para a maioría das actuacións estándar) e inspeccións in situ (obrigatorias para as actuacións singulares e para unha porcentaxe aleatoria das estandarizadas).
Futuro e evolución do sistema CAE
O sistema CAE español está aínda nas súas primeiras fases de desenvolvemento. A medida que madure, agárdanse varias evolucións:
- Ampliación do catálogo de fichas: irán engadíndose novas fichas estandarizadas para cubrir máis tipos de actuacións, especialmente en sectores como o transporte, a agricultura e os procesos industriais específicos.
- Aumento progresivo das obrigas: seguindo o modelo francés, os obxectivos de aforro para os suxeitos obrigados incrementaranse en cada período, o que aumentará a demanda de CAE e potencialmente o seu prezo.
- Posible mercado secundario organizado: actualmente os CAE negócianse de forma bilateral. No futuro podería crearse unha plataforma de negociación estandarizada, semellante a un mercado de emisións, que achegue maior liquidez e transparencia de prezos.
- Integración europea: a nova Directiva de Eficiencia Enerxética podería facilitar o recoñecemento mutuo de certificados entre países da UE con sistemas de obrigas similares.
Preguntas frecuentes sobre o RD 36/2023
Que é o Real Decreto 36/2023?
É a norma que crea e regula o Sistema de Certificados de Aforro Enerxético (CAE) en España. Publicouse no BOE o 25 de xaneiro de 2023 e establece as regras do xogo: quen participa, que medidas son elixibles, como se verifican os aforros e como se comercializan os certificados.
Quen son os suxeitos obrigados do sistema CAE?
Os suxeitos obrigados son as comercializadoras de enerxía (electricidade, gas natural, produtos petrolíferos e gases licuados do petróleo) que superen un determinado volume de vendas anual. Están obrigadas a acreditar un volume de aforro enerxético en cada período, xa sexa mediante actuacións propias, mercando CAE a terceiros ou realizando contribucións ao Fondo Nacional de Eficiencia Enerxética.
Que diferenza hai entre fichas estandarizadas e actuacións singulares?
As fichas estandarizadas son modelos predefinidos para medidas comúns (como cambiar a iluminación a LED ou illar unha fachada) con cálculos de aforro simplificados. As actuacións singulares son para medidas non cubertas polas fichas estándar e requiren un cálculo individualizado do aforro, unha auditoría enerxética específica e unha verificación máis exhaustiva. A maioría das actuacións do sistema canalízanse a través de fichas estandarizadas pola súa maior axilidade.
Cando comezou a funcionar o sistema CAE en España?
O Real Decreto publicouse en xaneiro de 2023, pero o sistema necesitou un período de desenvolvemento técnico (plataforma de rexistro, aprobación de fichas, acreditación de verificadores). O sistema empezou a estar operativo a mediados de 2024, cos primeiros CAE rexistrados e comercializados no segundo semestre dese ano.
Que sancións existen polo incumprimento do sistema CAE?
Os suxeitos obrigados que non cumpran os seus obxectivos de aforro poden enfrontarse a sancións económicas significativas. As infraccións clasifícanse en leves (ata 60.000 €), graves (60.001-600.000 €) e moi graves (600.001-6.000.000 €). Tamén se prevén sancións para quen falsifique documentación ou certifique aforros inexistentes.
Queres aproveitar o sistema CAE?
Explicámosche como xerar certificados de aforro enerxético cos teus proxectos de eficiencia. Consulta o noso catálogo de fichas ou solicita asesoramento personalizado.
